شهرستان اصفهان و آنچه بر آن گذشته(ادامه‌ی مقاله‌ی، شهرستان اصفهان آنچه برآن گذشته)

شهرستان اصفهان و آنچه بر آن گذشته(ادامه‌ی مقاله‌ی، شهرستان اصفهان آنچه برآن گذشته)

شهر تاریخی اصفهان



آنچه بر اصفان گذشت



اصفهان شهری تاریخی در مرکز ایران است. این شهر مرکز استان اصفهان و نیز شهرستان اصفهان است. اصفهان، سومین شهر بزرگ ایران، سومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران و مشهد و همچنین یکصد و شصت و پنجمین شهر پرجمعیت جهان و نهمین شهر پرجمعیت باختر آسیا به ‌شمار می‌رود. اصفهان نیز هجدهمین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است. این شهر در بین سال‌های ۱۰۵۰ تا ۱۷۲۲ میلادی به ویژه در قرن 16 پایتخت پادشاهان صفوی بوده است. این شهر به داشتن معماری زیبای ایرانی، پل‌های سرپوشیده، مسجدها و مناره‌هایش شهرت جهانی پیدا کرده است به همین علت  در فرهنگ عامه، اصفهان نصف جهان، لقب گرفته است. میدان نقش جهان نمونه برجسته‌ای از معماری ایرانی است. این شهر دارای پانزده منطقه شهری است. از جمله دیگر آثار تاریخی اصفهان از منارجنبان، سی و سه پل، پل خواجو، کاخ چهل ستون، عمارت عالی قاپو و بسیاری از اماکن تاریخی دیگر می‌توان نام برد.

از صنایع فعال در اصفهان می‌توانیم به کارخانه‌های بزرگ فولاد مبارکه، اسنوا و ذوب آهن اصفهان اشاره کرد. صنعت طلا در اصفهان بیشترین کارگاه و بزرگ‌ترین کارخانه‌های طلای ایران را در خود جای داده‌ است. در طول تاریخ به آسانی نمی‌توان رد شهر اصفهان را به‌طور پیوسته دنبال کرد، با وجود این که این شهر  در مرکز فلات ایران قرار داشت. دلیل این امر این بوده است که این شهر محل توجه شاهان ساسانی و هخامنشی نبوده است.

اصفهان به خاطر وجود زاینده رود و شرایط طبیعی مناسبی که داشته، از نیمه دوم هزاره 4 قمری  شاهد شکل‌گیری آبادی‌های بسیاری بوده ‌است. ماکسیم سیرو می‌گوید دهکده‌های قدیمی که در شهر اصفهان موجود بوده الان زیر آبرفت‌های این شهر دفن شده ‌است؛ با این حال طی بررسی‌هایی که انجام گرفته است قسمت‌هایی از دیوارهای بناهای قدیمی این شهر نمایان شده ‌است. در اواخر عصر ساسانیان هفت شهر نزدیک به هم در این ناحیه وجود داشته است  که عبارتنداز جی، مهرین، شادریه، درام، قه، کهنه و جار. 

 

 پیاده روی دل‌نشین در پارک‌های اصفهان


جی باستانی

این بنای باستانی در شهراصفهان را به طهمورث، سومین پادشاه از سلسله پیشدادیان نسبت داده‌اند. اصفهان در تاریخ قدیم با نامِ "گِی" در پارس علیا معرفی گردیده‌ و در دوره‌ی پس از اسلام به حالت عربی درآمده است و می‌شود "جی" که از آن تحت عنوان  گابای یا تابای نیز نام برده شده‌ است. این شهر محل تقاطعِ راه‌های عمده و اقامتگاه سلطنتی پادشاهان هخامنشی نیز بوده ‌است. استرابون جغرافیادان  یونانی، از اصفهان به عنوان مرکز کشور ایران نام برده‌ است.

 

از گذشته تاکنون

یهودیه

زمانی که کوروش بزرگ بابل را گرفت و یهودیان عراق امروز را از اسارت شاه بابل نجات دادند ، شماری از یهودیان به فلسطین بازگشتند و شماری دیگر از آن‌ها به اصفهان آمدند و در این منطقه که به دارالیهود و یا یهودیه نام‌گذاری شده است، اسکان یافتند. این منطقه در کنار منطقه‌ی جی یاگیبود که بعدها این دو منطقه به یکدیگر متصل شدند و شهر اصفهان را ایجاد کردند. ابن فقیه همدانی تاریخدان ایرانی قرن دهم میلادی گفته است: 

وقتی یهودیان از اورشلیم مهاجرت کردند و از نبوکدنصر فرار کردند، با خود مقداری از خاک و آب اورشلیم را بردند. آن‌ها در هیچ منطقه‌ی ساکن نشدند و آنقدر به مسیر خود ادامه دادند که به شهر اصفهان رسیدند وقتی دراصفهان مشغول به استراحت شدند دریافتند که آب و خاک این شهر مانند اورشلیم می‌ماند. تصمیم بر آن گرفتند که در این منطقه زندگی خود را ادامه دهند و امروزه این شهر به اسم منطقه‌ی یهودیه شناخته می‌شود.

دوران ساسانیان

در دوران ساسانیان به دستور یزدگرد اول یک پادگان نظامی احتیاطی در این شهر  برای آموزش و اعزام نیروی کمکی احداث گردید علاوه بر این  سه مرکز نظامی در مرو و گرگان و تیسفون نیز بوجود آمده بود. این مراکز دارای نیروی ثابت بوده و فقط سپاهان برای تعلیم و اعزام نیروی کمکی پیش‌بینی شده بود. اصفهان کنونی در قدیم گابای (جی) نام داشت و در آغاز مرکز قبیله‌ی پرتاکن که نام فریدن از آن به‌جا مانده بوده‌ است.

پایگاه نظامی

سده‌های نخست اسلامی

در سده‌های آغازین اسلامی، منابع اسلامی از دو شهر اصفهان نام برده‌اند شهری به نام جی در مکان فعلی محله جی و دیگری شهری در سه کیلومتری غرب جی با نام یهودیه که جمعیتی قابل توجه از یهودیان را در خود جای داده بود. نام جی بعدها به شهرستان و از یهودیه با عنوان جهودستان تغیر پیدا کرده است. عرب‌ها اسپهان را در سال ۲۳ هجری تصرف کردند و این شهر نیز مانند دیگر شهرهای ایران تا آغاز سده‌ی چهارم هجری زیر سلطه‌ی اعراب قرار داشت. در زمان خلیفه منصور عباسی در دهکده‌ی خشینان (احمدآباد امروزی) کاخی بزرگ بنا شد و بارویی به گرد شهر اصفهان کشیده‌ شد و خشینان به جویباره (یهودیه) پیوسته‌ شد.

دیلمیان

در سال ۳۱۹ هجری قمری مردآویج زیاری با سپاهش از گیلان، شهراصفهان را آزاد کرد و این شهر را به پایتختی برگزید و جشن با شکوهی بسیار در این شهر برپا کرد. در سال ۳۲۷ قمری این شهر به دست رکن‌الدوله دیلمی افتاد که وی نیز اصفهان را پایتخت خود خواند. پس از آن شهر اصفهان پیشرفت پیشین خود را بازیافت و کانون گرد هم آمدن دانشوران و سرایندگان شد.

دوره سلجوقی

در بهار ۴۴۲ هجری قمری طغرل سلجوقی اصفهان را پس از یک محاصره طولانی از بند آزاد کرد. شهر اصفهان توسط مظفرنیشابوری که توسط طغرل به حکومت شهر اصفهان انتخاب شده بود بازسازی شد وی در آن زمان  ۵۰۰٬۰۰۰ دینار خرج ساخت بناها‌ی شهر کرد و سه سال از مردم هیچ مالیاتی گرفته نشد. با توسعه سریع شهری، مردمی که در جریان درگیری‌ها از شهرگریخته بودند را دوباره به شهربرگرداند، همچنین طغرل پایتخت حکومتش که ری  بود را به اصفهان منتقل کرد. گسترش شهر در زمان آلب ارسلان نیز ادامه یافت، اما در دوران ملکشاه و وزیر باتدبیرش خواجه نظام الملک طوسی بود که شهر به اوج شکوهش رسید به ‌طوری‌ که جمعیت شهر دو برابر شد و بناهای بسیاری در آن ساخته شد.

دیدگاه ناصر خسرو درباره‌ی اصفهان

ناصرخسرو قبادیانی در هشتم صفر دو سال پس از حمله‌ی ویرانگر طغرل سلجوقی وارد اصفهان شد. در هنگام ورود وی به شهر، اصفهان را تیمار کرد. دیدگاه ناصرخسرو از اصفهان:

اصفهان شهر است که بر هامون نهاده، آب و هوایی خوش دارد و هر جا که چاهی حفر شود، آبی سرد و خوش بیرون آید و شهری که دیوارهای بلند دورتا دور آن کشیده شده  در شهرجوی‌های آب روان و بناهای نیکو و مرتفع و در میان شهر، مسجد آدینه بزرگ نیکو و باروی شهر را گفتند سه فرسنگ و نیم است.

دوره صفوی

در سال ۱۰۰۶ هجری قمری شاه عباس صفوی پایتخت صفویه که در آن زمان  قزوین بود را به اصفهان منتقل کرد. و از دیگر مواردی که باعث شد وی اصفهان را پایخت خود قرار دهد عبارتنداز: دوری از مرزها، کاهش دادن قدرت قزلباشان، بهبود تجارت و ترس شاه عباس از پیشگویی منجمانی که ماندنش را در قزوین برای جانش خطرناک دانسته بودند از دیگر دلایل ذکر شده برای این انتقال است. گزیدن اصفهان به عنوان پایتخت توسط شاه عباس، نتایج مثبتی برای این شهر به بار آورد، مسجدها، آب‌انبارها و کاروانسراهای بسیاری در شهر ساخته شد، به ابتکار شیخ بهایی شبکه‌های کامل ارتباطی و آبیاری پدید آمد و با بنیان نهادن شهر بازرگانی نجف آباد در چند کیلومتری غرب اصفهان برای تهیه آذوقه شهر، زیربنای زراعی استواری برای پایتخت جدید پدید آورد. اصفهان در دوران شاه عباس اول تا مرگ شاه عباس دوم برتر از همه‌ی شهرهای خاورزمین بوده‌ است. در آن روزگار، با افزوده شدن کوی‌های (محلات) چهارگانه (عباس‌آباد، جلفا، گبرآباد و اسپهان) نمای پایتخت صفوی از قسطنطنیه هم بزرگ‌ تر بوده است. شهر اصفهان در دوران اوج شکوه خود ۱۳۷ کاخ، ۱۶۲ مسجد، ۴۸ مدرسه، ۲۷۳ حمام و ۱۲ گورستان داشت. 

 

سی‌وسه‌پل در گذشته


دوره قاجار

مسعود میرزا، پسر ناصرالدین‌شاه قاجار از سال ۱۲۸۸ بر اصفهان حکمرانی کرد و در سال‌های پس از آن حکومت ایالت‌های فارس، کردستان، لرستان و یزد نیز به او داده شد. وی همواره مایل به داشتن نیروی نظامی شخصی بوده است. مسعود میرزا در شهر اصفهان فوج‌های نظامی با لباس و اسلحه ارتش اتریش تشکیل داد و برای تعلیم دادن آن‌ها از آلمان معلمان نظامی را دعوت کرد. ناصرالدین شاه که از خودسری‌های مسعود میرزا در اصفهان ترس داشت، او را شبانه از تمام حکومت‌های خود عزل کرد و تنها شهر اصفهان را برایش باقی گذاشت. در زمان فرمانروایی سی و چهار ساله مسعود میرزا بر اصفهان، با ویرانی بیش از ۵۰ اثر و بنای تاریخی و باغ ایرانی در این شهر همراه بود. یکی از جهانگردان اروپایی در آن زمان می‌گوید: 

"متاسفانه مسعود میرزا از خیابان خوش‌منظره و فرح‌آور چهارباغ مانند سایر آثار باستانی چیزی باقی نگذاشته، جدول‌های سنگی را پرکرده و حواشی آن‌ها را فروخته و نقاشی‌های تاق‌ها و دیوارها را هم محو کرده ‌است. جای قصرها و عمارت‌های خالی صفوی را هم با ایجاد مزارع گرمک و خیار اشغال کرده ‌است."

لرد کرزن هم که در سال‌های پایانی فرمانروایی قاجاریان به ایران آمده بود درباره‌ی این ویرانی‌ها چنین می‌نویسد: 

"مسجد و عمارت سلطنتی اصفهان را به طور کامل از بین بردند. آن عمارت هفت ‌دست و آیینه‌خانه و نمکدان با نقشه‌های عجیب و آیینه‌های بزرگ شفاف و حوض‌های یکپارچه که از سنگ‌های مرمر صاف شفاف تراشیده شده و سلاطین با مخارج گزاف بنا نهاده‌ بودند را از بین برد." 

 

 

تپه‌ی باستانی واقع در اصفهان

 

 

 

سخن آخر

ادامه‌ی مطالب که شامل غذاها و جاذبه‌های تاریخی و گردشگری شهر اصفهان می‌باشد را در مقاله بعدی برای شما خوانندگان عزیز بازگو کرده‌ایم امیدواریم از خواندن این مقاله لذت ببرید....

گرد آورنده: خانم ساناز حقیقت پناه کارشناس 

این مجموعه در سال 1398 فعالیت خود را در زمینه بسته بندی وعرضه محصولات ارگانیک شامل برنج، چای، حبوبات، عسل ،قهوه وترکیبات قهوه شامل کافی میکس ،هات چاکلت،کاپوچینو وانواع زیتون و روغن زیتون شروع و بصورت سنتی و بدون واسطه در اختیار مشتریان عزیز قرار می دهد،از این رو به فکر توسعه و افزایش تعداد شرکاء تصمیم به افزایش سرمایه و ثبت برند گرفتیم.این شرکت توانست در خرداد سال 99،تحت نظارت صنعت و معدن استان مجوز فعالیت خود را در دریافت نماید و با احداث یک کارخانه تولید برنج و چای در شمال کشور و یک واحد تولید و بسته بندی در تهران‌ به فعالیت خود ادامه دهد

© کلیه حقوق برای اریکه ارس باران کوهپایه محفوظ می باشد