شهرستان همدان و واقایع تاریخی آن

شهرستان همدان و واقایع تاریخی آن

شهرستان همدان

 

نمای کلی شهرستان همدان

 

شهرستان همدان با 3521 کیلومتر مربع وسعت و متوسط ارتفاع 1820 متر بالاتر ازسطح دریا واقع شده است و از قدیمی‌ترین و کهن‌ترین شهرهای ایران می‌باشد. این شهرستان از خط الراس رشته کوه الوند تا مرزها‌ی شرقی استان کشیده شده است. شرقی‌ترین نقطه‌ی این شهرستان 49 درجه و 27 دقیقه، غربی‌ترین آن 48 درجه و 20 دقیقه ازنصف النهارگرینویچ فاصله دارد و در حد فاصل 34درجه و 35 دقیقه، تا 35 درجه عرض شمالی قرار دارد. این شهرستان از شمال به شهرستان فامنین و کبودرآهنگ و از جنوب به تویسرکان و ملایر و از شرق به استان مرکزی و از غرب به شهرستان بهار، قرار گرفته است. در جنوب شهرستان همدان ارتفاعات کوهستانی الوند واقع شده است که خط الراس این ارتفاعات مرز طبیعی شهرستان همدان و تویسرکان را شکل داده است. دشت‌های همدان مانند: قهاوند، دشت نشر، قسمتی از دشت رزن در فامنین در نزدیکی همین ارتفاعات وجود دارد. مردم شهرهای همدان و برخی روستاهای اطراف به زبان فارسی صحبت می‌کنند که بیشتر ساکنین شهر همدان و شهر ملایر را فارسی زبانان تشکیل می‌دهد و به فارسی بالهجه‌ی همدانی صحبت می‌کنند. در بعضی از بخش‌های این شهرستان مردم به زبان لری، ترکی و کردی هم صحبت می‌کنند. همدان یکی از کلان شهرهای ایران که در منطقه غربی و کوهستانی ایران و مرکز شهرستان و استان همدان واقع شده است. در سال 1385 در مجلس شورای اسلامی همدان را پایتخت تاریخ و تمدن ایران اعلام کردند. همدان اولین پایتخت نخستین شاهنشاهی ایران، مادها بوده است، و قدیمی‌ترین آثار به دست آمده از این شهرستان از ناحیه‌ی هگمتانه و کتیبه‌های گنج‌نامه از زمان هخامنشیان است. این شهر در دوران هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان، آل‌بویه و سلجوقیان پایتخت کشور بوده است. شهرستان همدان جزء پنجمین شهر فرهنگی و توریستی شناخته شده است و به علت داشتتن دانشگاهای چون بوعلی سینا، صنعتی همدان، دانشگاه آزاد اسلامی همدان و دانشگاه پیام نور یکی از قطب‌های دانشگاهی کشور به حساب می‌آید. نماد شهر همدان در فرهنگ و دانش و علم آرامگاه بوعلی سینا است. شهر همدان به عنوان یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران از پیشینه‌ی چندهزار ساله برخوردار است. قبل از آمدن اقوام آریایی‌ها شهر همدان محل سکونت اصلی قوم کاسیان بوده است. در کتیبه‌ی آشوری که از هزاره‌ی دوم قبل از میلاد به جای مانده است نشان می‌دهد که این شهر از ایالات کارکاشی بوده که "تیگلات پالسریکم" شاه آشور این شهر را در 1100 سال پیش از میلاد فتح کرده است. برای نام گذاری این شهر میان جغرافیدانان یونانی و اسلامی اختلاف نظر وجود دارد بنا برگفته‌ی هردوت این شهررا نخستین شاه مادها دیاکو بنیان کرده است. در اوایل هزاره‌ی دوم قبل از میلاد رویدادهایی در آسیای مرکزی شکل گرفت که باعث پراکندگی اقوام ایرانی تبار از این سرزمین شده است. در این راستا دو قبیله‌ی ایرانی مادی و پارسی که کمی در گویش باهم متفاوت بوده‌اندبه سمت مناطق جنوبی‌تر کوچ می‌کنند. گروه مادها به سمت جنوب شرقی دریاچه ارومیه که بین همدان و تبریزامروزی جای گرفته و بعدها تا اصفهان پیش رفتند. در زمانی که مادها روی کار بودند مهم‌ترین راه‌های کاروانرودر اکباتانا قرار گرفته که قلب ماد قدیم بود، و معتقد بودند که هگمتانه یعنی محل تجمع یا بازار و یا محل تشکیل جلسات اتحادیه قبایل در این مکان برگزار می‌شده است در میان این جلسات دیاکو به عنوان رهبر انتخاب شد وی هگمتانه را پایتخت خواند و علت این کار او این بوده است که به بابل و آشور را داشته است. هرودت در گفته‌های خود به این موضوع اشاره کرده است که دیاکو در شهر اکباتانا بنای عظیمی با 7 دژ که قصر هفت حصار و کاخ شاهی برپا کرده است. 

 

آرامگاه بوعلی سینا

 

از هخامنشیان و اشکانیان

کوروش بزرگ در سال 550 قبل از میلاد، آستیاگ، آخرین پادشاه مادها را شکست داد و همدان را قصر تابستانی خود انتخاب کرد به این ترتیب اولین حکومت آریایی‌ها که پارس‌ها بودند منقرض شد. با وجود آن که حکومت مادها سرنگون شده بود ولی بازهم شهر همدان یکی از سه پایتخت هخامنشیان بوده که از آثار به جای مانده از کتیبه‌های گنجنامه و بقایای ستون‌های سنگی کاخ‌ها و جام‌ها و الواح زرین و سیمین نشان از این داشت که همدان در زمان هخامنشیان بسیار مهم بوده است. طبق تاریخ اسکندرمقدونی دو بار از همدان دیدن کرده، یکبار در هنگام تعقیب داریوش سوم در 330 سال پیش از میلاد و برای بار دوم در سال 324پیش از میلاد از راه برگشت از هند. اسکندر که در آن زمان به دلیل پیروزی‌های خود مشغول بر پا کردن جشن بوده بهترین دوستش هفستیون را از دست می‌دهد و به علت مرگ وی فرمان از دم تیغ مردم همدان را صادر می‌کند. عده‌ی از محققین براین باورند که مکانی مزار اسکندر خوانده شده است در نزدیکی تپه‌ی هگمتانه در اصل مزار هفستیون بوده است. در همدان حکومت سلوکی شهرهمدان محل تلاقی با قوم اشکانیان بوده است تا اینکه مهرداد یکم در سال 155 پیش از میلاد شهر همدان را به تصرف خود در می‌آورد. در زمان اشکانیان در دامنه‌ی تپه‌ی مصلی همدان، شیرسنگی وجود داشت که قرینه‌ی آن در سمت یکی از دروازه‌های شهر نصب بوده است که عرب‌ها آن را باب الاسد می‌خواندند. از دوره‌ی اشکانیان در همدان گورستان پارتی برجای مانده است. آرتاباز پسر اردوان پنجم آخرین شاه اشکانی، پس از مرگ پدر در مبارزه با سپاه اردشیر بابکان به مدت 3 سال تا 230 میلادی جنگید و سکه‌ای یک درهمی در سال 227 میلادی در شهر همدان ضرب خورد. 

ازساسانیان تا حمله‌ی اعراب

اکباتان تا سال 226 میلادی به پارتیان وفادار بود اما بعد از آن به تسخیر اردشیر اول درآمده است ابن فقیه می‌گوید، ساختمان‌های بین تیسفون، پایتخت ساسانیان، و کوه الوند ساخته شده است. در دوره‌ی ساسانی این شهر یکی از ضرابخانه‌های حکومت بود و سکه‌های زیادی از آن دوران کشف شده است. در کتابچه‌ای به نام شهرستان ایرانشهر که در زمان قبادیکم حدود 500 میلادی به زبان پهلوی نوشته شده است. بنای شهر همدان به یزدگرد یکم نسبت داده شده و گویای آن است که عملیات عمرانی توسط این شخص در همدان ساخته شده است. 

پس از اسلام

در زمان حمله‌ی اعراب به این شهر نهاوند به دست مسلمانان افتاد و آنقدر مهم بوده است که پس از فتح نهاوند بزرگترین پیروزی خود را بر ساسانیان می‌دانند. 

ازحکومت خلفای راشیدین تا صفویه

در آن زمان که اعراب شهر همدان را تسخیر کردند مردم و پادشاه در قبال اعراب جزیه می‌دادند و با آن‌ها صلح می‌کردند اما کم کم حاکم ایران که خسرو شنوم نام داشت دستور داد دور شهر را حصار مستحکم بسازند و درمقابل اعراب ایستادگی کنند در سال 644 میلادی خلیفه‌ی دوم عمربن خطاب دستور داد که شورشیان را سرکوب کنید اما خسرو شنوم به کمک آذربایجان در مقابل آن‌ها ایستادگی کرد و جنگ خونی میان آن‌ها 3 شبانه روز ادامه پیدا کرد تا اینکه خسرو به قتل رسید و مردم به ناچار بعد از 6 ماه با به خلافت رسیدن عثمان خلیفه‌ی دوم اعراب به دست اعراب افتاد. مردم شهر بازهم دست به شورش زدند تا اینکه شهر در قرن سوم به دست سادات علوی افتاد و از مبنای ارزشمند به جای مانده از آن‌ها می‌توان به گنبد علویان اشاره کرد. در سال 931 میلادی مردآویج بنیان‌گذار سلسله‌ی آل‌زیار به علت قتل خواهرزاده‌اش به دست همدانی‌ها این شهر را غارت و مردم را قتل عام کرد، ویکی از شیرسنگی‌های آن دوران را ازمیان برد. شهر همدان 2بار توسط مغولان قارت شد آن‌ها پس از ویران کردن ری و قم برای اولین بار در زمستان سال 618 هجری به قارت اموال اکتفا کردند و بار دوم در بهار سال بعد چون مردم ثروتی نداشته شهر به تصرف مغولان درآمد و مردم را قتل عام و شهر را کاملا سوزاندند. دو تپه‌ی حاصل از گورهای جمعی درمیدان وسیع محله‌ی دو گوران همدان از آثار دوران حمله‌ی مغول است. پس از به خاک و خون کشیده شدن کامل شهر بایدوخان ششمین ایلخان مغول در  سال 665 هجری تاجگذاری کرد وی به این شهرو مردمانش علاقه‌مند شد و تلاش بسیاری کرد تا شهر به حدی از آبادی برسد. آرامگاه استر، مردخانی، مقبره‌ی سابق باباطاهر، امازاده اظهر و امامزاده هود از آثار بجای مانده در این دوران است که بعد از آن با لشکر کیان تیمور ششهر به تصرف وی درآمد و بار دیگربه ویرانه تبدیل گشت و حدود 300سال شهر همدان فراموش شد. 

 

کلیسای مریم در هگمتانه

 

از صفویه تا انقلاب مشروطه

شهر همدان در دوران صفویه به رونق سابق خود رسید اما دیری نپاید که به دلیل هرج و مرج در سال 1724 میلادی شهر همدان به تصرف شاه عثمانی، احمد پاشا عثمانی درآمد و گروهی بزرگی از مردم قتل عام شدند. پس از 6 سال نادرشاه همدان را ازتصرف عثمانی‌ها خارج کرد و طبق پیمان نامه‌ای میان ایران و عثمان‌ها همدان به طور قطع به ایران واگذار شد که در سال 1205 هجری آقامحمدخان قاجار همدان را به تصرف خود دراوردو شروع به بازسازی و احداث بازار، مسجدجامع، تویسرکان و ملایرمی‌کند.

از مشروطه تا معاصر

با صادر شدن فرمان مشروطیت توسط مظفر الدین شاه در 14 مرداد 1285 شمسی، علی ظهیر الدوله حاکم منصف این شهر شورایی 50 نفره تشکیل داد تا در امور حکمرانی به وی کمک کنند و دراین زمان همدان از لحاظ فرهنگی، اجتماعی و سیاسی رشد بسیار زیادی کرد. با وقوع جنگ جهانی اول و قدرت نمایی دولت‌ها چون شهر همدان دچار قحطی و مشکلات چشمگیری شده بودند مردم نسبت به ممسائل فرهنگی بی اعتنا شدند. در اواخردوران قاجارشهرهمدان با فاصله‌ی 10 سال شاهد 2 قحطی بزرگ بوده است، و در هنگام جنگ میان ایران و عراق شهر همدان مورد هدف بمباران‌های عراقی واقع شد که شدیدترین این بمباران‌ها در جمعه 25 تیر ماه سال 1361 شمسی صورت گرفته است. در ادامه با جاهای گردشگری و تاریخی این شهرستان آشنا خواهید شد...

 

شیرسنگی

 

 

 

سخن آخر

شهرستان همدان یکی از قدیمی‌ترین شهرهای استان ایران است و با داشتن جاذبه‌های تاریخی قطب گردشگری ایران به حساب می‌آید.



گردآورنده: خانم ساناز حقیقت پناه کارشناس 

این مجموعه در سال 1398 فعالیت خود را در زمینه بسته بندی وعرضه محصولات ارگانیک شامل برنج، چای، حبوبات، عسل ،قهوه وترکیبات قهوه شامل کافی میکس ،هات چاکلت،کاپوچینو وانواع زیتون و روغن زیتون شروع و بصورت سنتی و بدون واسطه در اختیار مشتریان عزیز قرار می دهد،از این رو به فکر توسعه و افزایش تعداد شرکاء تصمیم به افزایش سرمایه و ثبت برند گرفتیم.این شرکت توانست در خرداد سال 99،تحت نظارت صنعت و معدن استان مجوز فعالیت خود را در دریافت نماید و با احداث یک کارخانه تولید برنج و چای در شمال کشور و یک واحد تولید و بسته بندی در تهران‌ به فعالیت خود ادامه دهد

© کلیه حقوق برای اریکه ارس باران کوهپایه محفوظ می باشد